10 . ادبيات آقا على آقا على به فارسى و عربى ، و به نظم و نثر قلم زده است . از باقيمانده اندك شعر او هويدا است كه جهات معنوى بر صنايع لفظى چيره است . اكثر قريب به اتفاق آثار او به نثر و بيشتر مكتوبات او به عربى است . در نثر عربى و فارسى وى ، توغل در معانى عالى او را از پرداختن به ظرائف ادبى و دقائق نحوى بازداشته است . اگرچه تحميديهء بدايع الحكم ، مقدمهء سبيل الرشاد ، تقريظ مفاتيح الغيب و تقريظ رسالهء صدر الافاضل ، به لحاظ صنايع ادبى و آرايش لفظى قابل اعتناست ، اما تأمل در مجموعهء مصنفات آقا على اثبات مىكند كه اين حكيم الهى چندان در بند لفظ نبوده و در حين حل معضلات پيچيدهء فلسفى به قواعد ادبيات عرب كمتر توجه داشته است . لذا بيشتر آثار عربى او محتاج ويرايش ادبى است ، و از اين حيث كاملا بر خلاف نثر منشيانه ، اديبانه و خوشخوان صدر المتألهين نوشته است . جملات وى طولانى است و از باب الكلام يجر الكلام مطالب عميق فلسفى را بىآنكه به اتمام هر يك و پرداختن به ديگرى اشاره كند به رشتهء تحرير درآورده است . لذا مطالعهء آثار وى تا حدودى خسته كننده و محتاج مطالعهء دوباره و سه باره است . در آثار مختلف وى تكرار به چشم مىخورد . گاهى مطلب واحدى در سه اثر مختلف بعينه تكرار شده است ، اين مشكل در آثار ديگر حكما از جمله صدر المتألهين و فيض نيز به چشم مىخورد . يادداشت معانى فارسى بسيارى از لغات متعارف عربى در حاشيهء نسخه‌هاى شخصى وى و حتى توضيح اين معانى به فارسى در برخى حواشى نشان مىدهد كه از اين حيث با پدرش كه از فرط ممارست در علوم ادبيه در آغاز به ملا عبد الله نحوى مشهور شده بود قابل مقايسه نيست . نثر فارسى وى نيز به شيوهء نگارش فارسى عصر قاجارى و دوران ناصرى متكلّفانه و معقّد است . اما اشكالات ياد شده در حدى نيست كه در انتقال معانى و آراء ارزشمند حكيم مؤسس خللى ايجاد كند . بخش چهارم : مجموعه مصنفات حكيم مؤسس در اين بخش نكات زير مورد بحث قرار مىگيرد : چرا آقا على مدرس را انتخاب